1512 - Nafarroaren inbasioa eta konkista Fernando Katolikoaren eskutik. Zangozako hiribildua, bere errege-erregina legitimoei leial. 

"Nafarroa konkistatu eta Gaztelako Koroan sartzeko egoera zailetan, Zangoza, beti plaza agramondarra izanik, Nafarroako azken errege-erregina pribatiboekiko leial mantendu zen. Joan eta Katalinarekiko eta hauen seme eta oinordeko izan zen Henrike Printzearekiko leial. Erreinua berreskuratzeko izan ziren hainbat saiakeretan aktiboki parte hartu zuen eta horrek suntsiketak, heriotzak eta ondasunen konfiskazioa ekarri zuen.

Nafarroara hurbiltzean, Gaztelako armadak, Erreginak eta Infanteek Biarnora ihes egin zuten. On Joan Iruñetik Zangozara erretiratu zen eta, handik gutxira, Frantziara. Albako Dukearen tropak Sakanatik sartu ziren eta 1512ko uztailaren 25ean, ia oposiziorik gabe, Iruñeak etsi egin zuen. 

On Pedro Mariskalak eskualdean erresistentzia piztu zuen arren, handik gutxira Aguilera Kapitainaren Gipuzkoako eta Aragoiko indarrek eraso egin zioten hiribilduari. Kapitainak Pedro de Villegas jarri zuen gobernadore, eta Iruñan adibidez, hiribildu eta hiri nagusiak errendiarazi zituzten abuztuko lehen hamabostaldian.

Erresuma berreskuratzeko lehen saiakera urriaren erdialdera gertatu zen, baina Aezkoako eta Erronkariko inbasioak porrot egin zuen. Fernando Katolikoak 1513ko otsailaren 4an hiribilduak bidalitako diputatuen aurrean Zangozako pribilegioak berretsi zituen; bere foruak, graziak, askatasunak, merkatuak, usadioak eta ohiturak mantenduta, hiria zintzo eta babestua, hortik aurrera herritarrak Erregearen egiazko mendeko zerbitzariak izan zitezen

Handik gutxira, martxoaren 23an, Nafarroak, Iruñean, Fernando errege izendatu zuen eta Zangozatik prokuradore bakarra joan zen, Pedro Ortuz ezkutaria; beste herri batzuek aldiz, euren alkate eta epaimahaikideak bidali zituzten. 

Fernando Katolikoaren heriotzaren ondoren, 1516ko otsailaren 23an, eta Cisneros Kardinalaren erregeordealdian, erresuma berreskuratzeko bigarren saiakera egin zen. On Pedro Mariskalak Nafarroa Beherean tropak bildu zituen; Zangozan, Aragoiko alkatea kanporatu ondoren, milizia zibikoa sinatu zen, Miguel Añuéskoa eta Pedro Lumbierkoa buru zirela. Izabatik egindako inbasioa porrot garbia izan zen, urtarrilaren 25ean, Villalbaren tropek Mariskala eta beste zenbait buruzagi atxilotu baitzituzten. Beste altxamendu bat eragozteko Cisnerosek hartutako neurriak gogorrak izan ziren: Nafarroako gotorlekuak eraistea. Erregeorde berria, Naiarako Dukea, arduratu zen horretaz.  

Zangoza inguratzen zuen hesia bota egin zuten; jauregi-gaztelua hartu zuten, soldaduei ostatu emateko, eta ibaiaren ondoko harresiak ere eraitsi egin zituzten”.